U komt er hier niet in!

Gepubliceerd in PS Het Parool, 26 juli 2017
Illustratie: Ludwig Volbeda

In een rolstoel een dagje uit is vaak nog veel te lastig

Dat heeft de rolstoelgebruiker weer: de snelste weg naar de entree van het Rijks is via een trapje. Eenmaal bij de balie, kan hij daar niet bovenuit kijken. Bij de culturele instellingen is in rolstoeltoegankelijkheid nog een wereld te winnen, zo blijkt.

Vijftien minuten voor onze afspraak bij het Rijksmuseum eten we thuis nog snel een appel, checken de snelste route en stappen op de fiets. Die parkeren we aan een willekeurige paal, twintig meter van de ingang van het museum.

Bij de informatiebalie wachten Karen Keeman, hoofd facilitair bedrijf van het Rijksmuseum, Matthijs de Bruin, programmamanager toegankelijkheid bij Nationale Vereniging de Zonnebloem en Denise Brune.

Brune (32) woont ook in Amsterdam, maar is al zeker twee uur onderweg en heeft haar bezoek dagen van tevoren moeten voorbereiden. Brune zit in een rolstoel, na een verkeerd uitgevoerde operatie vijf jaar geleden. Ze zou graag nog spontaan op pad gaan, zegt ze. Met haar vriendinnen mee naar de film of het museum.

Maar niets is meer vanzelfsprekend. Elk uitstapje moet zorgvuldig worden gepland en soms is het dan de moeite niet meer waard.


Gedimde lichten

“Nederland is voor rolstoelgebruikers een van de minst toegankelijke landen van West-Europa,” zegt De Bruin. “Veel mensen blijven binnen en raken sociaal geïsoleerd.”

De Zonnebloem is daarom bezig met een grootschalig ­onderzoek bij vrijetijdslocaties om de toegankelijkheid in kaart te brengen en de locaties te adviseren. In Amsterdam zijn het Rijksmuseum en het Van Goghmuseum al aan de beurt geweest. Het Concertgebouw en het Stedelijk Museu­m staan op de planning.

Brune was een van de twaalf testers van het Rijksmu­seum. Nu ligt er een 300 pagina’s tellend rapport van de Zonnebloem bij Keeman. Ze heeft het bij zich en bladert door de hoofdstukken, in volgorde van hoe de tester het bezoek beleeft: de website, ­bereikbaarheid, kaartje kopen, bezoek van museum/park, obstakels, invalidentoiletten, horeca en winkel.

“De meeste adviezen zijn, ondanks de recentelijke verbouwing, goed te realiseren,” zegt Kee­man. “Sommige veranderingen zijn echter niet wenselijk, zoals het aanpassen van het gedimde licht bij bepaalde kunstwerken om het mensen in een rolstoel ook goed te kunnen laten zien. De kunst mag niet aan te veel licht worden blootgesteld en het is onderdeel van de sfeer.”


Hoek van negentig graden

We gaan op pad. De snelste route naar de museumingang gaat via een trapje, wij moeten omlopen en -rijden. Een kaartje hoeven we dit keer niet te halen. Mocht Brune echter met haar rolstoel aan de kassa staan, zou ze niet ­boven de balie kunnen uitkijken

“We proberen de medewerkers zo veel mogelijk achter de balie vandaan te laten komen,” zegt Keeman. Een definitieve oplossing is het echter niet. Pinnen moet bijvoorbeeld toch aan de balie. Voor de toekomst is een lager gedeelte een van de opties. Toegankelijkheid begint bij het plannen van een bezoek, zegt De Bruin. Met een goed informerende website over vervoer, parkeren, kaartje kopen. Brune: “Ik moet weten of er een invalidentoilet en lift zijn en hoe ik er kom.”

Je merkt dat organisaties de monumentale status van hun pand als excuus ­gebruiken om niets te doen

Bart Weggeman

Een museum bereiken kan soms al een groot probleem zijn. In het geval van het Rijksmuseum kunnen taxi’s bijvoorbeeld niet voor de deur stoppen om een rolstoelgebruiker er veilig uit te laten. Een parkeerplek in de buurt vinden, is een hele onderneming.


Laatste bus

Brune: “De deur van een invalidenauto moet in een hoek van negentig graden open kunnen. Soms staat er een fietsenrek in de weg of iets anders.” Tamara van Laarhoven (40), een andere tester, vertelt over de telefoon dat ze wel een uur moest rondrijden. Als ze niet voor het onderzoek had moeten komen,  had ze rechtsomkeert gemaakt. Eén voordeel: parkeren is overal gratis.

Openbaar vervoer is soms helemaal niet betrouwbaar. Sommige metrostations zijn niet aangepast, waardoor een rolstoelgebruiker pas een halte verder eruit kan. Buschauffeurs rijden geregeld door als ze je bij de halte zien in een rolstoel, zegt Emilio Moes (25), tester en cultuurliefhebber. Gebrekkig vervoer ziet hij als grootste obstakel voor zijn vrijheid om eropuit te gaan. Hij zou graag met zijn vriendin, die ook in een rolstoel zit, ‘s avonds de stad ingaan. Dan riskeren ze echter niet te worden meegenomen door de laatste bus.

Dat het in Amsterdam slecht is gesteld met de toegankelijkheid, bevestigt Bart Weggeman, beleidsmedewerker mobiliteit en toegankelijkheid van Cliëntenbelang Amsterdam. Cliëntenbelang zet zich in voor een toegankelijkere stad. Hij is onder meer betrokken geweest bij het ­adviseren van het Rijksmuseum bij de verbouwing.


Over het hoofd gezien

Waarom we volgens Weggeman zo achterlopen? Toegankelijkheid staat in Nederland nog niet zo hoog op de prioriteitenlijst als bijvoorbeeld in de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk, waar het juridisch veel beter is geregeld. Veel musea zijn bij ons gevestigd in monumentale panden. Dat eerste zal hopelijk snel veranderen; vorig jaar heeft ook Nederland een belangrijk VN-verdrag ondertekend, waarin toegankelijkheid aan bod komt. Het tweede punt maakt verbouwen echter in veel gevallen moeilijk.

In een rolstoel een dagje uit is vaak nog veel te lastig
© Ludwig Volbeda

Weggeman: “Het Achterhuis toegankelijk maken is bijvoorbeeld onrealistisch. Maar je merkt ook dat organisaties de monumentale status van hun pand als excuus ­gebruiken om niets te doen. Rolstoelgebruikers blijven voor het trapje van een grachtenpand staan, terwijl er daar vaak wel een lift kan worden geplaatst. Een letterlijk goed voorbeeld is het Joods Historisch Museum. De vier gebouwen zijn als geheel en afzonderlijk goed toegankelijk. Niet perfect, maar ze hebben echt hun best gedaan.”

Brune begrijpt dat niet in alle gevallen rekening kan worden gehouden met haar. Een fijne ontvangst maakt dan een groot verschil. Maar helaas wordt ze ook vaak over het hoofd gezien: “Dan praten medewerkers met je begeleider in plaats van met jou of behandelen ze je als een kind. Ik zeg er dan altijd iets van. Dat mijn benen het misschien niet doen, maar dat ik wel een mond heb.”

Pedaalemmer met voetbediening

Soms maken de gebrekkige faciliteiten dat ze zich niet welkom voelt. Zoals in de bioscoop, waar ze lang van tevoren moet reserveren. De enkele rolstoelplekken zijn bijna altijd op de voorste rij. Spontaan met vriendinnen mee of een film kijken zonder stijve nek na afloop zitten er niet in.

Soms wil het personeel je bij alles helpen. Dan ­lopen ze mee naar het toilet, als met een kind aan de arm

Denise Brune

We nemen in het Rijks de lift naar de eregalerij. Brune wil weer de Nachtwacht bekijken. De spiegel in de lift hangt te hoog om zichzelf erin te kunnen zien. “Wat ik niet wist,” zegt ze, “is dat die spiegel er hangt zodat je ook omgekeerd in de gaten kunt houden wat zich bij de deur afspeelt.”

Ook al is de organisatie goedwillend, blijken het deze kleine dingen te zijn die over het hoofd worden gezien. Kee­man: “Zo dachten we het invalidentoilet helemaal in orde te hebben, met twee beugels en veel ruimte. Maar toen ­beseften we dat we een pedaalemmer met voetbediening hadden neergezet. Dat was gênant.”

Bewustwording

Vanuit de lift rolt Brune de nieuwe marmeren vloer op. Ze duwt haar stoel met flinke slagen vooruit. “Op tapijt bijvoorbeeld is dat echt niet te doen.”

Voor ons staat minutenlang een grote groep. Brune komt er niet tussen, wat overigens net zo goed het geval zou zijn als ze niet in een rolstoel had gezeten. En ook het andere uiterste is niet altijd goed, zegt Van Laarhoven: “Soms wil het personeel je bij alles helpen. Dan ­lopen ze mee naar het toilet, als met een kind aan de arm. Ik zou liever zien dat het goed aangegeven staat, zodat ik er zelf heen kan.”

Sociaal gevoel en bewustwording bij personeel en medebezoekers zijn voorwaarden voor goede toegankelijkheid, vindt ook Keeman. “Misschien gaan we binnenkort wel met het volledige team het museum bezoeken in rolstoel,” zegt ze. “Rolstoelen hebben we genoeg, dus waarom niet?”

Studie Zonnebloem

Nationale Vereniging de Zonnebloem wil dat vóór 2020 60 vrijetijdslocaties in Nederland toegankelijk zijn voor mensen met een lichamelijke ­beperking.

Tijdens het project Toegankelijkheid van de Zonnebloem worden vrijetijdslocaties beurtelings getest door 12 testers: 4 mensen in een handbewogen rolstoel, 4 mensen met een rollator en 4 mensen in een elektrische rolstoel.Zij testen op twaalf punten; onder meer website, ­bereikbaarheid, kaartje kopen, ­bezoek van museum/park, ­obstakels, invalidentoilet, horeca en winkel. Bejegening speelt een belangrijke rol en er is een technische controle.

Na het Rijksmuseum is dit najaar het Van Gogh Museum aan de beurt, volgend jaar het Stedelijk Museum en het Concertgebouw. Eerder ging de Zonnebloem langs bij Paleis Het Loo, Keukenhof, Safaripark Beekse Bergen, Diergaarde Blijdorp en het Kröller Müller Museum.De adviezen hebben al tot aanpassingen geleid. Paleis Het Loo zet bijvoorbeeld rolstoelpendelbussen in en in Diergaarde Blijdorp zijn de invalideparkeervakken aangepast.

Wat doet de gemeente?

De gemeente Amsterdam zegt dat geen concrete afspraken zijn gemaakt met culturele instellingen over rolstoeltoegankelijkheid. Burgemeester en wethouders hebben de indruk dat over het algemeen de instellingen hier voldoende aandacht voor hebben en zelf met innovatieve oplossingen komen.

Zoals Ons’ Lieve Heer op Solder dat een virtuele tour aanbiedt voor minder mobiele bezoekers. Carré doet ook erg haar best, aldus het college. Het is echter niet altijd haalbaar om veel plek te bieden om technische en veiligheidsredenen. Bij een ontruiming moeten ook rolstoelgebruikers op een snelle en veilige manier weg kunnen komen.

Concreet werkt de gemeente voor het project ‘Amsterdam werkt aan toegankelijkheid’ aan de ­fysieke en sociale toegankelijkheid van de hele stad. De afdelingen Kunst en cultuur en Gemeentelijk vastgoed zijn hierbij betrokken. Er zijn geen concrete ­afspraken met culturele instellingen. Wel is de toegankelijkheid voor mensen met een beperking een ­belangrijk onderwerp bij verbouwingswerkzaamheden.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s